Ký sự dài kỳ: Ngành sáng tạo Việt Nam #2: Art Director – Ếch đi dép to trong một vũng nước quá nhỏ

Image

Lưu ý trước khi đọc:

1) Bài viết thể hiện quan điểm riêng của người viết. Vui lòng ném đá thoải mái.

2) Người viết là người cực kỳ ghét ngành quảng cáo nên sẽ có những thiên kiến vô cùng chân thực về ngành quảng cáo. Nếu bạn yêu quảng cáo, vui lòng cân nhắc trước khi đọc tiếp.

Art Director – Ây Đi (AD) – Giám đốc mỹ thuật – Ếch đi dép to – Ếch kêu rất to.

Tay cắp con Macbook Pro, mắt đeo kính gọng dày sành điệu, nếu là nam thì anh sẽ mặc áo sơ mi hoa lá cành cài cúc từ cổ đến bẹn, quần nhiều màu sặc sỡ, nếu là nữ thì chị sẽ như một người mẫu nơi công sở làm cho anh em FA (Final Artist – Forever Alone) phải trố mắt há mồm thòm thèm. Đây là chân dung điển hình của một Art Director trong môi trường sáng tạo. 

Dĩ nhiên khuôn mẫu nào cũng có nhiều ngoại lệ, dĩ nhiên vẫn có những AD nam trông như người mẫu nữ nơi công sở và những AD nữ mặc áo cài cúc từ cổ đến bẹn. Tuy nhiên, quần áo chỉ là một phần (dù khá quan trọng) khi phiến bàn vấn đề về các AD thân yêu của chúng ta. Cái tôi muốn cố gắng khắc hoạ ở đây, trong phạm vi bài viết này, đó là: AD là ai, làm việc gì, làm ở đâu, và làm thế nào để trở thành AD. 

AD là ai?

Art Director là một chức danh để chỉ chung những người chịu trách nhiệm về định hướng mỹ thuật cho khách hàng của công ty hay của công ty, nhưng tuỳ theo lĩnh vực kinh doanh mà công việc và độ hoành tráng của AD (kèm theo thu nhập) sẽ khác nhau. Chẳng hạn như AD cho một tạp chí thời trang danh tiếng thì khá là oách, nhưng AD cho một công ty quảng cáo thì tương đối lìu tìu. Chẳng hạn thế.

AD làm gì, làm ở đâu?

Nhìn chung có 2 trường phái AD. Trường phái 1: Vì tao là AD nên cái gì tao cũng làm được. Trường phái 2: Vì tao là AD nên tao không làm mấy cái chuyện tầm thường đó. Tao chỉ ngồi chỉ mày làm thôi. Nè, vầy nè, vầy nè… Đó, dễ ẹc, làm đi.

Khỏi phải nói. Tôi thích những AD làm việc theo trường phái 1. Với điều kiện là họ giỏi. Mà những AD kiểu này thường là giỏi. Họ giỏi vì họ làm nhiều. Càng làm nhiều thì càng giỏi, càng giỏi càng muốn làm nhiều, cho nên lại càng giỏi. Trong khi họ càng ngày càng giỏi thì những AD theo trường phái 2 còn đang bận đi họp, đang ngồi “phác thảo định hướng mỹ thuật”, tìm “rép-phờ-rần” (reference – tư liệu tham khảo, hay nói con mẹ nó ra là thấy cái nào đèm đẹp và hờm hợp thì chôm về kêu mấy thằng Khỉ ăn táo – Mac Monkeys làm), hoặc đang hút thuốc.

Cho nên nếu bạn hỏi tôi, làm AD tức là làm gì? Tôi sẽ trả lời: làm tất! Miễn là đẹp!

Như đã nói, tuỳ theo lĩnh vực mà công việc của AD sẽ khác nhau. Làm AD cho tạp chí thì sẽ tìm ra định hướng về mặt Mỹ thuật cho tạp chí ấy, dùng font chữ gì, tông màu chủ đạo thế nào, măng-xét ra làm sao… Khi đi chụp ảnh thì chọn nhiếp ảnh gia nào, muốn ánh sáng, màu sắc, cảm xúc của bộ ảnh nó như thế nào, chọn người mẫu nào… Khi đi dự ì ven thì mặc quần áo gì cho nó thể hiện mình là người có gu v.v… Nói chung rất lấp lánh ánh đèn màu làm cho bao con thiêu thân đâm đầu mà ngờ đâu đời không trơn tru như đít con gà mái dầu. Trên vạn người mà chỉ dưới một số ít người (tổng biên tập, chủ đầu tư v.v…) Lại còn được các bạn nhiếp ảnh gia mới nổi, các stylist mới ra trường ríu rít săn đón ngưỡng mộ. Nói chung là hoành.

AD trong một agency quảng cáo thì tương đối không hoành. Nếu nói một dự án truyền thông cho một nhãn hàng nào đó cũng giống như một câu chuyện, thì người làm AD sẽ cùng làm việc với Copywriter (CW – Cọp pỉ hai tờ – Chuyên viên viết lời quảng cáo) để nghĩ ra xem nên nói cái gì, thông qua một quá trình rất là hoạt huyết dưỡng não gọi là Brainstorm (a.k.a Rang tôm, bão não… tuỳ địa phương agency). Sau đó là đến công đoạn Ếch-xê-cu-sần (Execution), tức là bây giờ biết nói cái gì rồi, giờ nghĩ xem phải nói thế nào cho hay, cho hấp dẫn, cho bán được hàng. Trong khi CW chỉ ngồi nặn óc nghĩ mấy câu headline giật tít câu view vớ vỉn, thì AD sẽ phải rị mọ chọn từng font chữ, cắt từng tấm hình, thử hàng chục kiểu bố cục khác nhau để cho ra vài óp-sần cho khách hàng chọn. (Mình đang nói AD týp 1, AD týp 2 thì sẽ nguệch ngoạc mấy cái phác thảo chì vớ vẩn xong vứt cho designer làm. Mỗi lần gặp bọn týp 2 này thì anh em designer chỉ có nước lầm bầm đù má thằng AD, mai mốt ông mày làm AD thì mày biết tay ông!). Xen giữa quá trình này là vô số buổi họp có tác dụng gây mê cực cao. Hiện tại tôi chưa có nghiên cứu khoa học chính thức nào để chứng minh cho việc này, nhưng có thể đây là lý do của việc dân sáng tạo buộc phải uống cà phê cho đỡ u mê.

Nếu may mắn được khách hàng mua một óp-sần nào đó (thường là óp-sần của khách hàng), AD sẽ cùng với CW tiếp tục đi họp. Họp coi talent (tức là tài năng – tức là diễn viên đóng quảng cáo – thường không có tài năng gì chỉ được cái vếu to) của cái quảng cáo này là em nào, quần xì líp của em ấy màu gì, bãi cỏ em ngồi nó có sắc độ xanh như thế nào. Họp với bên sản xuất. Nếu là quảng cáo báo, 2 chiều, thì họp với thằng chụp hình. Nếu là quay phim thì họp với thằng đạo diễn. Nếu là digital thì họp với mấy thằng dev. Họp đã đời chán chê thì đi sản xuất. Sản xuất về lại tiếp tục đi họp. Cứ thế… Một vòng tròn lẩn quẩn làm con người ta trở thành những thằng ngớ ngẩn.
Image
Tôi hy vọng, những người ôm mộng làm AD sẽ không vì những sự thật đau lòng này mà vỡ mộng. Nếu bạn vỡ mộng và quyết định từ bỏ, thì chúc mừng bạn, bạn đã có một lựa chọn vô cùng sáng suốt. 

Nhưng mà oái oăm thay nếu bạn vẫn hừng hực khí thế, quyết chí làm AD, thì xin đọc tiếp.

Làm sao để thành AD?

Tuỳ nơi làm việc mà người ta đòi hỏi ở AD những yêu cầu khác nhau, bao gồm nhưng không nhất thiết phải là toàn bộ, các điều kiện sau: thành thạo Photoshop, Illustrator, InDesign, Flash, CSS, HTML5, C4D, After Effect, Premier Pro. Có khả năng vẽ tay và máy. Có khả năng chém gió. Có kiến thức về các trường phái mỹ thuật và luôn cập nhật các trường phái mới mẻ, cun (kool). Có khả năng ngồi họp hàng nhiều giờ liền nói về những vấn đề vĩ mô như màu quần xịp của talent hay độ xoắn của sợi mì A so với sợi mì B. Không ngại gian khổ, tuần làm việc 60 – 80 tiếng. Trong thời gian đầu làm junior lương từ 200-400 $, lê lết mấy năm sau lên middle weight lương từ 600-1200$, đến lúc răng rụng chân chậm tóc bạc lương có thể lên đến vài ngàn đô, đủ tiền để chữa ung thư phổi do hút thuốc quá nhiều và ung thư gan do nhậu nhẹt quá sức.

Riêng với ngành quảng cáo, bứt cứ tên hề nào cũng có thể làm AD. Chẳng hạn như tôi đây. Cứ xin đại, cắn răng làm intern vài tháng, nói lời tạm biệt xã hội, ăn mì gói uống nước lã, tự học Photoshop và AI trên mạng. Tada! Vì em đã thể hiện tốt, chăm chỉ, nên công ty sẽ giữ em lại làm junior art director – tạm dịch – Giám đốc Mỹ thuật Thiếu nhi. Hãy chính thức nói lời vĩnh biệt với cuộc sống xã hội, để lao đầu vào làm quần quật như máy bơm Nhật, để sau vài năm, nhìn lại, và viết ra những điều vớ vẩn, giống như cái bài viết này.

Kỳ sau: Cọp Pỉ Hai Tờ – Sống nhờ anh Gú.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s